يا بگرفتند خدايانى از زمين ايشان زنده مىكنند . اگر بود در آسمان و زمين خدايانى الَّا خداى ، تباه شدندى ، منزّه است خداى ، خداوند عرش از آنچه وصف كنند . نپرسند او را از آنچه كند و ايشان را پرسند . يا بگرفتند از فرود او خدايانى ، بگو به يارى حجّت شما ، اين قرآن ذكر آن است كه با مناند و ذكر آنان كه پيش من بودند ، بل بيشترين ايشان نمىدانند حق ( 1 ) ، ايشان برگردند ( 2 ) . قوله تعالى : * ( اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ ) * ، قديم - جلّ جلاله - در اين آيت وعظ فرمود و تذكير قيامت مكلَّفان را ، گفت : نزديك آمد وقت حساب مردمان يعنى قيامت كه به قيامت شمار خلقان كنند ، و مثله قوله : اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ ( 3 ) ، و « قرب » قلَّت ما بين الشّيئين باشد از مدّت يا مسافت يا فاصله ، از اين كار ( 4 ) در مكان و زمان و حال استعمال كنند ، و گفته‌اند : كلّ ما هو آت قريب ، و از اين بليغتر : كلّ ما هو آت آت ، هر چه آمدنى است [ نزديك بود يعنى لا محال بباشد ، و هر چه آمدنى است آمده است ] ( 5 ) ، يعنى به حكم ( 6 ) آمده است . راوى خبر گويد كه : قسّ بن ساعده را ديدم در سوق عكاظ بر شترى نشسته و مردم را [ 26 - پ ] وعظ مىكرد و مىگفت : ايّها النّاس الا ( 7 ) انّ من عاش مات و من مات فات و كلّ ما هو آت آت ، هر كه زنده است بميرد ، و هر كه مرد فايت شد ، و هر چه آمدنى است آمده است ، يعنى به حكم آمده است . و قوله : * ( حِسابُهُمْ ) * ، حساب به دو

--> ( 1 ) . آج ، لب را . ( 2 ) . آط : برگرديده‌اند ، آب : برگردنده‌اند . ( 3 ) . سورهء قمر ( 54 ) آيهء 1 . ( 4 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آز را . ( 5 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد . ( 6 ) . آج ، لب : بهم . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .